‘Nieuwe precisietherapie van biotechbedrijf Lumox moet tumoren gericht vernietigen en ingrijpende operaties helpen voorkomen’
Kankercellen doden met licht. Klinkt dat als science fiction? Dat is het niet. Sterker nog: in Utrecht wordt al jarenlang gewerkt aan wetenschappelijk onderzoek om deze behandeling naar mensen te brengen. Dat voorwerk maakt nu de stap richting de eerste patiënten. KWF Kankerbestrijding investeert ruim €4,5 miljoen in een klinische studie waarin de nieuwe behandeling wordt onderzocht bij patiënten met hoofd-halskanker. Één van de grootste investeringen die KWF ooit deed om een nieuwe kankerbehandeling naar patiënten te brengen.
De therapie, ontwikkeld door onderzoekers van de Universiteit Utrecht en biotechbedrijf Lumox, gebruikt licht om een doelgericht kankermedicijn uitsluitend in de tumor te activeren. Deze aanpak maakt het mogelijk om kankercellen heel selectief te vernietigen en het gezonde weefsel te sparen. De studie bij hoofd-hals kankerpatiënten wordt uitgevoerd in het UMC Utrecht onder leiding van hoofd-halschirurg prof. dr. Remco de Bree. De investering markeert een belangrijke mijlpaal voor een technologie waar al meer dan tien jaar aan wordt gewerkt met steun van KWF en Alpe d’HuZes.
Een grote uitdaging voor patiënten
Voor veel patiënten met hoofd-halskanker is een operatie de belangrijkste behandeling. Hoewel de ingreep vaak effectief is, kan die ingrijpende gevolgen hebben voor spreken, slikken, eten en uiterlijk. Ook andere behandelingen, zoals bestraling en chemotherapie, gaan regelmatig gepaard met blijvende bijwerkingen. Patiënten staan daardoor soms voor een onmogelijke keuze: een intensieve behandeling die levenslang grote gevolgen kan hebben voor hun dagelijks functioneren, of het risico dat niet alle tumorcellen worden verwijderd en de ziekte terugkeert. Daarom zoeken artsen en onderzoekers wereldwijd naar manieren om tumoren effectiever én selectiever te behandelen.
“Als chirurg zie ik dagelijks hoeveel impact onze behandelingen kunnen hebben op het leven van patiënten,” zegt Remco de Bree. “We hebben grote stappen gezet, maar er is nog steeds behoefte aan behandelingen die minder belastend zijn en tegelijkertijd zeer effectief.”
Tumor vernietigen, gezond weefsel sparen
Het nieuwe medicijn werkt met kleine doelgerichte eiwitten, zogenaamde nanobodies, die specifiek kankercellen herkennen. Aan deze nanobodies is een lichtgevoelig medicijn gekoppeld.
Na toediening zoekt het nanobody de tumorcellen op. Vervolgens wordt het tumorgebied kort belicht met schadeloos rood licht. Alleen daar wordt het medicijn actief en ontstaat een krachtige antitumorwerking.
“Het unieke aan deze technologie is dat we twee vormen van selectiviteit combineren,” legt dr. Sebas Pronk, CEO en medeoprichter van Lumox, uit. “De nanobody brengt het medicijn naar de tumor en het licht bepaalt vervolgens precies waar het wordt geactiveerd. Daardoor krijgen we controle over waar de behandeling werkt.”
De nanobodies zijn bovendien veel kleiner dan klassieke antilichamen. Hierdoor kunnen ze zich beter verspreiden door een tumor en snel weer uit het lichaam verdwijnen.
Medicijnen uit lama’s
Een opvallend onderdeel van de nieuwe behandeling komt uit onverwachte hoek. De zogenoemde nanobodies waarop het medicijn is gebaseerd, zijn kleine antilichamen die oorspronkelijk zijn ontdekt in het bloed van lama’s. Onderzoekers gebruiken ze omdat ze veel kleiner zijn dan gewone antilichamen en daardoor bijzonder geschikt zijn om hun weg te vinden naar tumorcellen. “Door het kleine formaat kan het medicijn diep in de tumor doordingen,” legt Pronk uit. “Dat zorgt ervoor dat het medicijn ook in de kern van de tumor actief kan zijn, iets wat bij veel bestaande, grotere antilichaamtherapieën niet goed gebeurt. Groter is dus niet altijd beter.”
“Ons doel is om kanker zo gericht mogelijk aan te pakken,” zegt Dr. Irati Beltrán Hernández, medeoprichter van Lumox en de onderzoeker die de basis legde voor de technologie. “Door het medicijn alleen te activeren waar de tumor zit, houden we veel meer controle over de behandeling.”
Van fundamenteel onderzoek naar een bedrijf
De basis voor deze technologie ligt in de onderzoekslaboratoria van de Universiteit Utrecht. Daar werkte Beltrán Hernández jarenlang aan de ontwikkeling van nanobodies voor kankerbehandeling, in de onderzoeksgroep van dr. Sabrina Oliveira.
Tijdens hun promotieonderzoek leerden Beltrán Hernández en collega-onderzoeker Sebas Pronk elkaar kennen. Pronk raakte gefascineerd door de resultaten die in het laboratorium werden behaald.” Toen ik zag hoe specifiek en krachtig de behandeling tumoren kon aanpakken, dacht ik meteen: dit mag niet alleen in een wetenschappelijk artikel eindigen,” zegt Pronk. “Dit moet naar patiënten.”
Die overtuiging leidde uiteindelijk tot de oprichting van Lumox, het biotechbedrijf dat de technologie verder ontwikkelt richting klinische toepassing. “Er zijn veel mooie ontdekkingen die nooit de patiënt bereiken,” zegt Pronk. “Wij wilden ervoor zorgen dat dit er niet één van zou zijn.”
Utrechtse samenwerking brengt technologie naar patiënten
Het nieuwe project brengt de expertise van academische onderzoekers, artsen en ondernemers samen. Het UMC Utrecht voert de klinische studie uit en begeleidt de patiënten. Lumox ontwikkelt en produceert het geneesmiddel dat in de studie wordt getest.
Volgens Pronk is die samenwerking essentieel: patiëntenstudies vragen om enorme investeringen. “Alleen KWF-financiering is daarvoor niet voldoende. Daarom hebben we in de vorm van Lumox een spin-off opgericht. Een bedrijf. Dat stelt ons in staat om de benodigde investeringen van buitenaf aan te trekken. Bijvoorbeeld voor de laatste veiligheidsstudie die nodig is om de eerste patiëntenstudie uit te mogen voeren.”
Eerste stap richting bredere toepassing
De studie richt zich in eerste instantie op patiënten met hoofd-halstumoren, bijvoorbeeld tumoren in de mondholte. In deze fase 1/2a-studie onderzoeken ze de veiligheid, toepasbaarheid en dosering van deze nieuwe licht-geactiveerde precisietherapie. De onderzoekers hopen daarmee niet alleen een nieuwe behandeloptie voor deze patiëntengroep te ontwikkelen, maar ook de weg vrij te maken voor toepassingen bij andere soorten kanker.
“Het bijzondere aan deze technologie is dat we niet alleen een behandeling voor één tumor ontwikkelen, maar een therapie die potentieel breder inzetbaar is,” zegt Beltrán Hernández. “In mijn promotieonderzoek hebben we al gezien dat deze aanpak veelbelovend is bij verschillende tumormodellen.”
De stap naar patiënten met hoofd-halskanker is daarom niet alleen belangrijk voor deze patiëntengroep, maar ook voor de verdere ontwikkeling van een nieuwe generatie precisietherapieën.
Over Lumox
Lumox is een biotechbedrijf uit Utrecht dat licht-geactiveerde precisietherapieën ontwikkelt om tumoren zeer gericht te behandelen met minimale schade aan gezond weefsel. Het bedrijf is opgericht vanuit de Universiteit Utrecht.
Voor meer informatie of interviewverzoeken:
Sebas Pronk, CEO en medeoprichter Lumox
